DOĞRU BİLİNEN YANLIŞLAR
GLP-1 benzeri etki yapan kilo verme ilaçları (Ozempic, Wegovy, Mounjaro vb.) hakkında toplumda dolaşan oldukça yalan/yanlış inanışlar var. Çoğu şehir efsanesi olan bu inanışların burada en çok konuşulanları hakkında bilgi verilmektedir:
İştahı tamamen keser, hiç acıkmazsınız
Yanlış
GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1), vücudun doğal olarak ürettiği bağırsak kaynaklı bir hormondur. GLP-1 ilaçları, bağırsaklarda doğal olarak üretilen iştah düzenleyici hormonu taklit eder. Yapılan çalışmalar, ilacın vücudumuzun ürettiği doğal hormondan yaklaşık 1.000 kat daha güçlü olduğunu belirtmektedir. İlaç acıkmayı tamamen engellemez, ancak doygunluk hissini uzatarak iştahı önemli ölçüde baskılar.
Sindirim/Mide sorunu yapabilir
Doğru
Bulantı, kabızlık, ishal, şişkinlik ve kusma yaygın yan etkilerdendir. Bu durum genellikle doz artırma döneminde görülür ve zamanla hafifler. Uzmanlar, tedaviye başlamadan önce lifli besinlerle sindirim sistemini hazırlamayı ve doyma hissine ulaşıldığı an yemeyi bırakmayı öneriyor.
Su içmeyi unutturabilir
Kısmen Doğru
İlaç doğrudan susuzluk hissini öldürmez ancak kaloriyi ve besin alımını %40’a varan oranlarda azalttığı için, yiyeceklerden alınan su miktarı düşer. Mide bulantısı veya reflü de su içme isteğini azaltabilir. Bu durum su kaybına ve kabızlığın ağırlaşmasına yol açabileceğinden bol sıvı tüketimi kritik önem taşır.
Besin eksikliğine yol açabilir
Doğru
Gıda alımı ciddi oranda düştüğü için kalitesiz beslenen bireylerde D vitamini, B12, demir, kalsiyum ve protein eksikliği görülebilir.
İlacı bırakınca verilen kilolar geri alınır
Kısmen Doğru
Obezite kronik bir durumdur. Araştırmalar, ilacı bırakan kişilerin verdikleri kilonun ortalama %60’ını geri aldığını, hatta Oxford Üniversitesi’nin bir çalışmasına göre 2 yıl içinde eski kilolarına döndüklerini göstermektedir. Uzmanlar, tıpkı tansiyon veya kolesterol ilaçları gibi bu ilaçların da birçok kişi için uzun vadeli / ömür boyu kullanım gerektirebileceğini ifade ediyor.
Kas kaybına neden olur; daha fazla protein yenmelidir
Doğru
Kilo verirken sadece yağ değil, kas kütlesi de kaybedilir. GLP-1 ilaçlarıyla verilen kilonun %40’a kadarı kas, kemik ve bağ dokusundan gidebilir. Bu kaybı önlemek için haftada en az 3 gün direnç/ağırlık egzersizi yapmak ve protein ağırlıklı beslenmek şarttır.
Herkes üzerinde aynı etkiyi göstermez
Doğru
İlaç mucizevi bir çözüm değildir. Kullanıcıların %5 ila %20’si (GLP-1 reseptör duyarlılığı düşük olanlar) toplam vücut ağırlıklarının %5’inden daha azını kaybeder ve “yanıt vermeyenler” (non-responders) grubuna girer.
Herhangi biri kilo vermek için kullanabilir
Yanlış
Bu ilaçlar Tip 2 diyabet ve klinik obezite (veya obeziteye bağlı sağlık sorunu olanlar) için geliştirilmiştir. Sadece bir düğün ya da tatil öncesi estetik kaygılarla kullanımı, kas kaybına yol açarak uzun vadede vücuttaki yağ oranını artırabilir ve sağlığa zarar verebilir.
Ruh sağlığını iyileştirebilir
Kısmen Doğru
Depresyon ve anksiyete üzerindeki olumlu etkilerine dair kanıtlar henüz zayıftır. Ancak bağımlılıklar (özellikle alkol bağımlılığı) üzerindeki etkileri ümit vericidir. Semaglutide’in aşırı alkol tüketenlerde alkol aldıkları gün sayısını azalttığı gözlemlenmiştir.
Ağız kokusu ve kötü kokulu geğirmeye yol açabilir
Bunun için daha fazla araştırma gereklidir. “Ozempic nefesi” için kesin tıbbi veriler olmasa da, ilaç nedeniyle oluşan dehidrasyon ve tükürük azalması ağızda bakteri çoğalmasına yol açabilir. Mide boşalmasının yavaşlaması da yiyeceklerin midede daha uzun süre fermente olmasına ve kükürt kokulu geğirmelere neden olabilir.
Saç dökülmesine yol açabilir
Doğru
Hızlı kilo kaybı ve vücudun girdiği stres yanıtı, “telogen effluvium” adı verilen geçici saç dökülmesine yol açabilir. İyi haber şudur ki bu durum geri döndürülebilir; vücut ilaca alıştıktan ve yeterli besin aldıkça saçlar yeniden uzar.
Yüzde sarkma ve çökme yapabilir
Doğru
Hızlı kilo kaybı sırasında yüz altındaki yağ tabakası erir ancak üstteki deri aynı hızla toparlanamaz. Bu durum “Ozempic yüzü” olarak bilinen sarkma ve kırışıklıklara neden olabilir. Dermatologlar, hemen estetik müdahalelere koşmak yerine vücudun yeni formuna oturması için zaman tanınmasını önermektedir.
Kilo kaybı dışında başka sağlık faydaları da vardır
Doğru
Ancak bunun için de daha fazla araştırma gereklidir. GLP-1 ilaçlarının kanser riskini azaltma ve kalp-damar hastalıkları riskini %14 oranında düşürme, yüksek tansiyonu düşürme, kan yağlarını düşürme, yağlı karaciğeri iyileştirme, şeker hastalığına bağlı gelişen böbrek bozukluğunu azaltma gibi olumlu etkileri gözlemlenmiştir. Ancak araştırmacılar, bu faydaların doğrudan ilacın etken maddesinden mi yoksa kilo vermenin getirdiği dolaylı sonuçlardan mı kaynaklandığını henüz tam olarak ayırt edebilmiş değildir.
ÖZET SONUÇ
GLP-1 ilaçları obezite ve ilişkili hastalıkların tedavisinde devrim niteliğinde araçlardır; ancak bilinçsiz estetik kullanımı, kas kaybı, geri kilo alma ve besin eksikliği gibi ciddi riskler barındırır. İlaçların mutlaka diyet değişikliği ve direnç egzersizleri ile desteklenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Konu ile ilgili ayrıntılı bilgi:
Zayıflama iğneleri: kalp hastalıkları yönünden bakış
Yararlanılan kaynak: